Qaytishdan oldin qilish kerak bo’lgan ishlar ro‘yxati (Checklist)

Yaponiyadagi o‘qish yoki ish faoliyatini yakunlab, O‘zbekistonga qaytish arafasida turgan aziz yurtdoshlar, barchangizga yakunlangan davr muborak bo‘lsin!

Yurtga qaytishdan oldin mahalliy hokimiyatda (shiyakusho/kuyakusho) zarur ishlarini bitirish, shartnomalarni bekor qilish va kerakli hujjatlarni rasmiylashtirish kabi ko‘plab muhim ishlarni bajarish talab etiladi. Agar tayyorgarliksiz
qaytib ketsangiz, keyinchalik Yaponiyadagi tanishlar orqali qayta bog‘lanishga yoki hatto hujjatlar ortidan yana bir bor Yaponiyaga kelishga majbur bo‘lishingiz mumkin. Ushbu maqolada qaytishdan oldin tekshirib chiqishingiz kerak
bo‘lgan eng muhim jihatlarni ro‘yxati (checklist) ko‘rinishida jamladik.

Hokimiyat (Shahar/Tuman ma’muriyati) dagi hujjat ishlari

Yashab turgan joyidan ro‘yxatdan chiqish (Tenshutsu-todoke). Yaponiyani tark etishdan oldin o‘zingiz yashayotgan shahar yoki tuman hokimiyatiga (shiyakusho/kuyakusho) borib, "Tenshutsu-todoke-転出届" (vatanga qaytish arizasi)
topshirishingiz shart.

• Odatda bu arizani qaytish sanasidan 14 kun oldin topshirish mumkin. 

• Bu Yaponiyani tark etuvchilar uchun eng muhim ma’muriy jarayon hisoblanadi.

Ishdan bo‘shash nafaqasi, Tibbiy sug‘urta, Pensiya va Shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya (iDeCo)

Ishdan bo‘shash nafaqasini olish va tibbiy sug‘urtadan chiqish

• Ishdan bo‘shash nafaqasi (Taishokukin-退職金): Agar siz ishlayotgan kompaniyaning ichki tartib-qoidalarida ushbu nafaqa tizimi joriy qilingan bo‘lsa, chet el fuqarolari ham uni olish huquqiga ega. Ishdan bo'shash sanangiz aniq bo‘lishi bilan bu masalani kompaniyangiz bilan aniqlashtirib oling.

• Tibbiy sug‘urta (Kokumin Kenko Hoken-国民健康保険): Agar ushbu sug‘urtaga o‘zingiz to‘lab kelgan bo‘lsangiz, qaytishdan oldin mahalliy hokimiyatga borib undan chiqish (bekor qilish) jarayonini amalga oshirishingiz kerak. Agar kompaniya tomonidan Tibbiy sug’urtaga kirgan bo‘lsangiz, bu sug‘urta masalasini kompaniya rahbari, kadrlar bo‘limi yoki sizni qabul qilgan tashkilot (kumiai) bilan maslahatlashing. 

• Milliy pensiya, davlat pensiyasi va shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiyani tekshirish: Yaponiyada ma’lum muddat davomida pensiya badallarini to‘lagan chet elliklar vataniga qaytganidan so‘ng "Dattai Ichijikin-脱退一時金" (To’langan pensiyadan qaytarib olish)ni olishlari mumkin. Buning uchun kerakli hujjatlarni Yaponiyadalik paytingizda tayyorlab qo‘ysangiz, O‘zbekistonga qaytgandan keyin ham ariza yuborishingiz oson bo‘ladi.

• Qaytishdan oldin uyingizga yaqin bo‘lgan Pensiya jamg‘armasi (Nenkin Jimusho-年金事務所) yoki pensiya maslahat markaziga borib, batafsil ma’lumot oling: Shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya (iDeCo/確定拠出年金) tizimidan foydalangan bo‘lsangiz, uni reja asosida sotish yoki boshqa investitsiya hisob raqamiga o‘tkazish choralarini ko‘ring.

  Pensiya tizimi haqida alohida tayyorlangan maqolada batafsil bilib olishingiz mumkin.

Soliqlar

Rezidentlik solig‘ini (Juminzei-住民税) tekshirish: Rezidentlik solig‘i sizning o‘tgan yildagi daromadingiz asosida hisoblanadi va Yaponiyadan ketganingizdan keyin ham uni to‘lash majburiyati saqlanib qoladi. 

• Ketishdan oldin kompaniyangiz yoki mahalliy hokimiyat bilan maslahatlashgan holda, soliqni to‘liqligicha bir marta oldindan to‘lab ketishni yoki qaytganingizdan keyin tushadigan oxirgi oyligingiz hisobidan yopishni kelishib oling.

• Soliqlarni to‘lamasdan ketish keyinchalik Yaponiyaga qayta viza olishingizga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin, shuning uchun bunga jiddiy e’tibor bering.

Bank hisob raqamlari va Pullar

Bank hisob raqamini nima qilishni hal etish: Ayrim banklar siz xorijga ko‘chib ketganingizdan keyin hisob raqamingizni faol holatda saqlashga ruxsat bermasligi mumkin. Agar qaytib ketgandan keyin ham hisobingizdan foydalanmoqchi bo‘lsangiz, buni bank bilan oldindan aniqlashtirib oling.
Hisobingizdagi qoldiqni tartibga solish: Quyidagi to‘lovlar to‘liq amalga oshirilishi uchun bank hisobingizda yetarli mablag‘ borligini tekshiring:

• Kommunal to‘lovlar (elektr, gaz, suv)

• Ijara haqi

• Kredit karta to‘lovlari

Pul o‘tkazmalarini rejalashtirish

Vatanga qaytayotganda yoningizda ko‘p miqdorda naqd pul olib yurishdan ko‘ra, xavfsiz xalqaro pul o‘tkazmalari xizmatlaridan foydalangan ma’qul.
Naqd pul olib kirish/olib chiqish qoidalari (2026-yil holatiga ko‘ra): 
O‘zbekiston chegarasida: Xorijdan O‘zbekistonga deklaratsiyasiz olib kirish mumkin bo‘lgan naqd pul miqdori 100 million so‘m (yoki unga ekvivalent bo‘lgan chet el valyutasi — USD, EUR, JPY va h.k.) gacha cheklangan. Ushbu miqdordan oshgan pulni aeroportda bojxona deklaratsiyasida ko‘rsatishingiz shart. O‘zbekistonga naqd pul olib kirish bo‘yicha maksimal cheklov yo‘q, biroq 100 million so‘mdan oshsa, deklaratsiya to‘ldirish shartligini unutmang.
Yaponiya chegarasida: Agar siz Yaponiyadan olib chiqib ketayotgan naqd pul miqdori 1 million iyendan oshsa, Yaponiya aeroportidagi bojxona xizmatiga (Customs-税関) deklaratsiya topshirishingiz lozim. Agar yoningizda 1 million
iyendan ko‘p pul bo‘lsa, Yaponiya aeroportidan chiqayotganda ham, O‘zbekistonga kirayotganda ham deklaratsiya to‘ldirishingiz talab etiladi.

Mobil aloqa va Internet

Mobil aloqa shartnomasini bekor qilish: Shartnoma muddatiga qarab, uni muddatidan oldin bekor qilganlik uchun jarima (Iyakukin-違約金) undirilishi mumkin. Ketishdan oldin aloqa xizmatini bekor qilishni unutmang. 
Uy internetini bekor qilish: Agar provayderingizdan Wi-Fi router yoki boshqa uskunalar ijaraga olgan bo‘lsangiz, ularni qaytarib berishni unutmang. Qaytarish tartibini shartnoma qilingan provayder yo‘riqnomasidan aniqlashtiring.

Elektr, Gaz va Suv

Kommunal xizmatlarni o‘chirish:
Uydan ko‘chib chiqadigan kuningizga moslab quyidagi xizmatlarni to‘xtatish arizasini bering:

• Elektr energiyasi

• Gaz

• Suv ta’minoti

Gazni o‘chirish jarayonida gaz kompaniyasi xodimi kelib, sizning ishtirokingizda tekshiruv o‘tkazishi talab qilinishi mumkin. Shuning uchun buni oldindan rejalashtiring.

Uyni topshirish (Ko‘chib chiqish)

Uy egasi yoki ko‘chmas mulk agentligini (Kanri-gaisha-管理会社) ogohlantirish: Odatda ko‘chib chiqishdan Odatda ko‘chib chiqishdan 1 yoki 2 oy oldin (ijara shartnomasida ko‘rsatilgan muddatda) xabar berishingiz kerak. Iloji boricha
ertaroq xabar bering. 1 yoki 2 oy oldin (ijara shartnomasida ko‘rsatilgan muddatda) xabar berishingiz kerak. Iloji boricha ertaroq xabar bering. Uyni tozalash: Depozit (Shikikin-敷金) pulingizdan ortiqcha ushlab qolinmasligi (原状回復用 - uyni asl holatiga qaytarish xarajatlari kamroq chiqishi) uchun uydan chiqishdan oldin uni yaxshilab tozalab qo‘yishni tavsiya qilamiz.
Kalitlarni qaytarish: Kalitni qanday topshirish kerakligini boshqaruv kompaniyasidan so‘rab aniqlashtiring.

Kerakli hujjatlarni qabul qilib olish

Vatanga qaytgach ishga joylashish va boshqa rasmiyatchiliklar uchun Yaponiyadan quyidagi hujjatlarni olib ketishingiz tavsiya etiladi. Ishlaganlar uchun:

• Ish joyidan ma’lumotnoma (Zaishoku Shomeisho-在職証明書)

• Ishdan bo‘shaganlik haqida ma’lumotnoma (Taishoku Shomeisho-退職証明書)

• Daromad solig‘i varaqasi (Gensen Choshuhyo-源泉徴収票)

• Mehnat shartnomasi nusxasi (Koyo Keiyakusho-雇用契約書)

O‘qiganlar (Talabalar) uchun:

• Diplom yoki O‘qishni tamomlaganlik haqida guvohnoma (Sotsugyo Shomeisho-卒業証明書 / Shuryo Shomeisho-終了証明書)

• Baholar transkripti (Seiseki Shomeisho-成績証明書)

Barcha uchun umumiy:

• JLPT (Yapon tili darajasini aniqlash imtihoni) sertifikati

• Boshqa barcha kasbiy va til sertifikatlari

• Tavsiyanoma (agar iloji bo‘lsa, rahbar yoki o‘qituvchidan)

Yuklarni tartibga solish va Keraksiz buyumlar

Keraksiz buyumlarni tashlash (Sodai Gomi-粗大ゴミ): Yirik hajmli chiqindilarni (mebel, maishiy texnika va h.k.) tashlash uchun mahalliy hokimiyatdan oldindan navbat olib, maxsus to‘lov talonlarini sotib olish kerak.
Mebel va maishiy texnikalarni sotish yoki tarqatish: Ularni ikkinchi qo‘l do‘konlariga (Recycle Shop) topshirishingiz, mobil ilovalar (Mercari va h.k.) orqali sotishingiz yoki Yaponiyadagi tanishlaringiz va do’stlaringizga sovg‘a qilishingiz mumkin.

Insoniy aloqalarni asrab qolish

Yaponiyada orttirgan do‘stlaringiz va hamkasblaringiz bilan aloqani saqlab qolish kelajakdagi eng katta boyligingizdir. Ketishdan oldin ular bilan aloqa ma’lumotlarini almashing va minnatdorchilik bildiring.
Ayniqsa:

• Rahbarlaringiz (Manager/Shachou)

• Hamkasblaringiz

• Ustozlaringiz

• Do‘stlaringiz

Ular bilan bog‘lanib turish kelajakda yana Yaponiyaga qaytish yoki xalqaro loyihalarda hamkorlik qilish uchun ajoyib imkoniyatlar eshigini ochishi mumkin.

Kelajakda Yaponiyaga qaytish niyati borlar uchun

Qayta kirish ruxsatnomasi (Re-entry Permit-再入国許可) haqida ma’lumot olish: Vatandagi vaqtinchalik safardan so‘ng Yaponiyadagi amaldagi viza (yashash maqomi)ingizni saqlab qolgan holda qaytib kelmoqchi bo‘lsangiz, maxsus
ruxsatnomani rasmiylashtirishingiz kerak. Aks holda vizangiz bekor bo‘lishi mumkin.
Bu qoida ayniqsa quyidagilarga tegishli:

1. Doimiy yashovchi (Permanent Resident / Eijusha-永住者) maqomiga ega bo‘lganlar

2. Yuqori malakali mutaxassis (Highly Skilled Professional-高度人材) vizasidagilar

3. Uzoq muddatli boshqa vizalarini saqlab qolishni istaganlar

Muddati va turlari:

• 1 yil ichida qaytadigan bo‘lsangiz: Aeroportdan chiqib ketayotganda maxsus varaqani to‘ldirib, "Minashi Sai-nyukoku-みなし再入国許可" (Soddalashtirilgan qayta kirish ruxsati) rasmiylashtirishingiz kifoya.

• 1 yildan ortiq muddatga ketayotgan bo‘lsangiz: Ketishdan oldin Immigratsiya agentligiga (Nyukokukanrikyoku-入国管理局) borib, oddiy qayta kirish ruxsatnomasini (maksimal 5 yilgacha amal qiladi) rasmiylashtiring.

• Yaponiya haydovchilik guvohnomasi: Agar sizda Yapon haydovchilik guvohnomasi bo‘lsa, uni har 3 yoki 5 yilda yangilab turish kerak. Agar siz xorijda bo‘lganingiz sababli muddati o‘tib ketgan bo‘lsa, pasportingizdagi muhrlar orqali o‘sha vaqtda chet elda bo‘lganingizni isbotlay olsangiz, muddati o‘tgandan keyin 3 yil ichida (va Yaponiyaga qaytib kirganingizdan keyin 1 oy ichida) imtihonsiz qayta tiklab olishingiz mumkin.

Vatanga qaytgandan keyingi karyeraga tayyorgarlik

• Ish qidirishni O‘zbekistonga qaytgandan keyin emas, balki Yaponiyadalik vaqtingizdanoq o’z karyerangizni rejalashni tavsiya qilamiz. 

• Yapon va ingliz tillarida rezyume (CV) tayyorlash

• Yaponiyadagi tajribangizni tizimlashtirish

• Yapon tilini tasdiqlovchi hujjatlarni tartibga solish

• O‘zbekistondagi vakansiyalar va bozor holatini o‘rganish 

• Yurtimizdagi yapon kompaniyalarining ish o‘rinlarini kuzatib borish 

• Vatanga qaytgan mutaxassislar uchun mo‘ljallangan ishga joylashish va tadbirkorlik tadbirlarini kuzatish

• Sizdan oldin qaytgan akalar, opalar va do‘stlar bilan maslahatlashish

• Japan Career Portalda qaytganidan keyin muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan yurtdoshlarimizning intervyularini ko’rish

Yakuniy ro‘yxat (Yakuniy Checklist)

▢Yashash joyidan ro‘yxatdan chiqdim (Tenshutsu-todoke)

▢Pensiya (Dattai Ichijikin) hujjatlarini tayyorladim

▢Rezidentlik solig‘i va boshqa soliqlarni to‘ladim / kelishib oldim

▢Bank hisob raqami masalasini hal qildim

▢Mobil telefon shartnomasini bekor qildim

▢Uy internetini bekor qildim

▢Elektr, gaz va suvni to‘xtatdim

▢Ijara uyimni tozalab topshirdim va kalitni berdim

▢Kerakli hujjatlarni (diplom, mehnat hujjatlari va h.k.) qabul qilib oldim

▢Menga yordam bergan va tanigan insonlar bilan xayrlashdim

▢Vatandagi karyeram uchun tayyorgarlikni boshladim (Zarur bo‘lsa)

▢Qayta kirish ruxsatnomasi (Re-entry) shartlarini tekshirdim (Tegishli bo‘lsa)

▢Farzandimning tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnomasiga Apostil muhrini oldim (Tegishli bo‘lsa)

▢Nikoh guvohnomasi va yapon turmush o‘rtog‘imning oilaviy reyestri (Koseki Tohon) uchun Apostil muhrini oldim

Xulosa

Yurtga qaytishingiz — Yaponiyadagi aloqalaringiz butkul uzildi degani emas. Aksincha, siz hayotingizning eng yorqin yillarini Yaponiyada o‘tkazib, ulkan bilim, tajriba va qadrli do‘stlar orttirdingiz. Ushbu boylik sizning kelajakdagi hayotingizda hamda Yaponiya bilan bog‘liq yangi loyihalaringizda eng katta poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Kelajakda qay ko‘rinishda — o‘qish, ish, biznes, ilmiy hamkorlik yok ishunchaki sayohat bilan Yaponiyaga qayta bog‘lanishingizni
vaqt ko‘rsatadi. Eng muhimi — "Yaponiyaga qaytish eshigini" mutlaqo yopib qo‘ymaslikdir. Ketishdan oldin barcha ma’muriy ishlarni to‘g‘ri va qonuniy rasmiylashtirib qo‘ysangiz, kelajakda ushbu mamlakat eshiklari siz uchun doimo ochiq bo‘ladi. Japan Career Portal sizning vatandagi yangi faoliyatingizda hamda O‘zbekiston va Yaponiyani bog’lovchi ko‘prigi bo’ladigan barcha intilishlaringizda doimo omad tilaydi!